Μια διεθνής ερευνητική ομάδα με επικεφαλής το Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν διερεύνησε πώς οι δυνάμεις των βουνών Ζάγκρος στην ιρακινή περιοχή του Κουρδιστάν έχουν παραμορφώσει την επιφάνεια της Γης τα τελευταία 20 εκατομμύρια χρόνια. Η ομάδα ανακάλυψε ότι βαθιά κάτω από την επιφάνεια της Γης, ένα υπόλειμμα του ωκεανού Νεοτήθους προσκολλάται στην Αραβική Πλάκα - τον ωκεάνιο πυθμένα που κάποτε χώριζε την αραβική ήπειρο από την Ευρασία. Στην Τουρκία, ωστόσο, η ωκεάνια πλάκα έχει ήδη αποσπαστεί. Το οριζόντιο ρήγμα εκτείνεται από τη νοτιοανατολική Τουρκία προς το βορειοδυτικό Ιράν. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν στο περιοδικό Solid Earth.
Όταν δύο ήπειροι πλησιάζουν η μία την άλλη για εκατομμύρια χρόνια, ο πυθμένας του ωκεανού μεταξύ τους πιέζεται βαθιά κάτω από τη μία από αυτές. Τελικά, οι ήπειροι συγκρούονται και οι βραχώδεις μάζες στις άκρες τους συσσωρεύονται σχηματίζοντας τεράστιες οροσειρές. Για εκατομμύρια χρόνια, το τεράστιο βάρος αυτών των βουνών προκαλεί την επιφάνεια της Γης να βυθιστεί γύρω τους. Τα ιζήματα που διαβρώνονται από τα βουνά συσσωρεύονται σε αυτές τις κοιλότητες και τις γεμίζουν - έτσι σχηματίζονται πεδιάδες όπως η Μεσοποταμία στη Μέση Ανατολή. Οι ερευνητές μοντελοποίησαν την κάμψη της επιφάνειας της Γης υπό το βάρος των ορέων Ζάγκρος, όπου η αραβική ήπειρος έχει πιεστεί κάτω από την Ευρασία. Συνέκριναν την υπολογισμένη κοιλότητα με το πραγματικό μέγεθος της κοιλότητας και διαπίστωσαν ότι το βάρος των βουνών από μόνο του δεν είναι αρκετό για να σχηματίσει την κοιλότητα βάθους τριών έως τεσσάρων χιλιομέτρων που έχει γεμίσει με ιζήματα τα τελευταία 15 εκατομμύρια χρόνια.
«Δεδομένου του σχετικά χαμηλού υψομέτρου των βορειοδυτικών βουνών Ζάγκρος, ήταν εκπληκτικό το γεγονός ότι συσσωρεύτηκαν τόσα πολλά ιζήματα στην περιοχή μελέτης μας. Αυτό σημαίνει ότι η καθίζηση του φλοιού της Γης είναι μεγαλύτερη από ό,τι θα μπορούσε να προκληθεί από το βάρος των βουνών Ζάγκρος», εξηγεί ο Δρ. Ρένας Κόσναου, επικεφαλής συγγραφέας και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Δομικής Γεωλογίας και Γεωθερμικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν. Οι ερευνητές υποψιάζονται ότι αυτό οφείλεται στο πρόσθετο βάρος μιας βαριάς ωκεάνιας πλάκας που εξακολουθεί να είναι συνδεδεμένη με την αραβική ήπειρο σε βάθος. Ο Κόσναου προσθέτει: «Αυτή η πλάκα συνεχίζει να τραβάει την περιοχή προς τα κάτω, δημιουργώντας χώρο για περαιτέρω εναπόθεση ιζημάτων. Προς την Τουρκία, ωστόσο, η κοιλότητα γίνεται πολύ πιο ρηχή, γεγονός που υποδηλώνει ότι η ωκεάνια πλάκα έχει αποκολληθεί σε αυτήν την περιοχή και η ελκτική της δύναμη έχει εξασθενήσει. Το ρήγμα φαίνεται να εξαπλώνεται από την Τουρκία προς το Ιράκ, παρόμοιο με το σκίσιμο μιας σελίδας από ένα ημερολόγιο».
Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν πόσο έντονα διεργασίες βαθιά μέσα στο εσωτερικό του πλανήτη ελέγχουν την ανάπτυξη της επιφάνειας της Γης. Άλλοι τομείς θα μπορούσαν επίσης να επωφεληθούν από το γεωδυναμικό μοντέλο που ανέπτυξαν οι ερευνητές. «Αυτή η έρευνα μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς λειτουργεί το άκαμπτο εξωτερικό κέλυφος της Γης», προσθέτει ο καθηγητής Jonas Kley από το ίδιο τμήμα. «Τέτοιες θεμελιώδεις έρευνες ανοίγουν το δρόμο για πρακτικές εφαρμογές, για παράδειγμα, την αναζήτηση κοιτασμάτων ορυκτών και γεωθερμικής ενέργειας ή για την αξιολόγηση των κινδύνων σεισμών».
Η έρευνα κατέστη δυνατή χάρη στη χρηματοδότηση του Ιδρύματος Alexander von Humboldt.
αρχική δημοσίευση
Renas Koshnaw et al. Το μοτίβο καθίζησης του Μειόκαινου στη λεκάνη του βορειοδυτικού Zagros αντανακλά τη νοτιοανατολικά διαδιδόμενη σχισμή της πλάκας του Νεοτήθους. Solid Earth (2024). DOI: https://doi.org/10.5194/se-15-1365-2024
