Οι πόλεμοι δεν είναι μόνο ανθρώπινες και κοινωνικές καταστροφές, αλλά και οικολογικές που επιταχύνουν σημαντικά την κλιματική αλλαγή. Ενώ η παγκόσμια κοινότητα αναζητά απεγνωσμένα τρόπους για τη μείωση των εκπομπών CO2, οι εκπομπές από στρατιωτικές δραστηριότητες παραμένουν ένα τυφλό σημείο τόσο στην έρευνα για το κλίμα όσο και στην πολιτική για το κλίμα.
Μια μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Cleaner Production (2023) εκτιμά ότι οι στρατιωτικές δραστηριότητες παγκοσμίως προκαλούν περίπου το 5,5% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου - περισσότερο από όλα τα αεροπορικά ταξίδια μαζί . Εάν οι στρατιωτικοί όμιλοι του κόσμου ήταν μια χώρα, θα είχαν το τέταρτο μεγαλύτερο αποτύπωμα άνθρακα, μεγαλύτερο από τη Ρωσία. Συγκεκριμένα παραδείγματα υποστηρίζουν αυτά τα στοιχεία: Ο πόλεμος στο Ιράκ (2003 έως 2011) απελευθέρωσε περίπου 141 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου CO2, σύμφωνα με ανάλυση της Oil Change International (2019) - συγκρίσιμο με τις ετήσιες εκπομπές μιας χώρας όπως η Νέα Ζηλανδία . Ο πόλεμος στην Ουκρανία, με τη σειρά του, προκάλεσε περίπου 175 εκατομμύρια τόνους CO2 τα πρώτα δύο χρόνια, σύμφωνα με μια μελέτη του 2024 της Πρωτοβουλίας για την Καταγραφή των Αερίων του Θερμοκηπίου του Πολέμου. Αυτό ισοδυναμεί με τις ετήσιες εκπομπές της Ολλανδίας.
Οι εκπομπές προκύπτουν με ποικίλους τρόπους. Οι άμεσες πολεμικές πράξεις, όπως οι αεροπορικές επιδρομές, τα πυρά πυροβολικού και η χρήση αρμάτων μάχης, καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ορυκτών καυσίμων. Ένα μαχητικό αεροσκάφος B-52, για παράδειγμα, καταναλώνει σε μία ώρα τόσα καύσιμα όσα καταναλώνει ένας οδηγός αυτοκινήτου σε επτά χρόνια , σύμφωνα με ανάλυση του 2021 από το Παρατηρητήριο Συγκρούσεων και Περιβάλλοντος. Αλλά δεν είναι μόνο η άμεση χρήση όπλων που είναι προβληματική: Η ανακατασκευή των κατεστραμμένων υποδομών - για παράδειγμα, μέσω της παραγωγής τσιμέντου και χάλυβα - συμβάλλει σημαντικά στο ισοζύγιο CO2. Στην περίπτωση της Συρίας, η ανασυγκρότηση θα απελευθερώσει περίπου 22 εκατομμύρια τόνους CO2 , σύμφωνα με εκτίμηση που δημοσιεύτηκε στο Environmental Research Letters (2022).
Εκτός από το CO2, παράγονται εξαιρετικά τοξικές χημικές ουσίες κατά την παραγωγή και χρήση πολεμικών όπλων. Η παραγωγή εκρηκτικών όπως το TNT (τρινιτροτολουόλιο) απελευθερώνει οξείδια του αζώτου (NOx), τα οποία βλάπτουν τη στιβάδα του όζοντος και λειτουργούν επίσης ως αέρια του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με μια μελέτη στο Atmospheric Chemistry and Physics (2020), η καύση καυσίμων σε στρατιωτικά οχήματα οδηγεί στην εκπομπή διοξειδίου του θείου (SO2) και σωματιδίων, τα οποία επιδεινώνουν την ποιότητα του αέρα και επηρεάζουν τα περιφερειακά κλιματικά πρότυπα. Οι αεροπορικές επιδρομές στη Λωρίδα της Γάζας το 2023 απελευθέρωσαν επίσης πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες (PAH), καρκινογόνες ουσίες που μολύνουν το έδαφος και το νερό, σύμφωνα με μια μελέτη του 2024 στο Science of the Total Environment. Ιδιαίτερα καταστροφική ήταν η έκρηξη των αγωγών Nord Stream το 2022, η οποία απελευθέρωσε περίπου 15 εκατομμύρια τόνους μεθανίου - ενός αερίου του θερμοκηπίου που είναι 25 φορές πιο επιβλαβές για το κλίμα από το CO2 - στην ατμόσφαιρα.
Παρά τα ανησυχητικά αυτά ευρήματα, πολλά παραμένουν ασαφή. Τα δεδομένα για τις στρατιωτικές εκπομπές είναι ανησυχητικά αποσπασματικά. Πολλές χώρες δεν αναφέρουν τις στρατιωτικές τους εκπομπές επειδή εξαιρούνται από τη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα - έναν κανόνα που εισήχθη υπό την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών. Η έκτη έκθεση της IPCC (2021) αναφέρει μόνο παρεμπιπτόντως τη συμβολή του στρατού στην κλιματική αλλαγή.
Τόσο η παραγωγή όπλων όσο και οι στρατιωτικές ασκήσεις και οι συγκρούσεις προκαλούν τεράστιες εκπομπές που σπάνια καταγράφονται. Για παράδειγμα, ένα άρμα μάχης Leopard 2 καταναλώνει περίπου 539 λίτρα ντίζελ ανά 100 χιλιόμετρα , ενώ ένα Eurofighter καίει 4.000 έως 5.000 λίτρα κηροζίνης ανά ώρα σε κανονική πτήση , κάτι που αντιστοιχεί σε εκπομπές έως και 15.750 kg CO2 ανά ώρα*. Κατά τη διάρκεια υπερηχητικής πτήσης, η κατανάλωση ανεβαίνει σε περισσότερα από 15.000 λίτρα κηροζίνης ανά ώρα (ισοδύναμο με 47.250 kg CO2 ανά ώρα*). Αυτοί οι υπολογισμοί περιλαμβάνουν μόνο την ίδια την πτήση - οι πρόσθετες έμμεσες επιπτώσεις, όπως η παραγωγή και η συντήρηση, δεν λαμβάνονται υπόψη.
Τέτοια στοιχεία, ωστόσο, δεν απουσιάζουν μόνο από τις φλογερές ομιλίες πολιτικών και εκπροσώπων επιχειρήσεων - απουσιάζουν επίσης σε μεγάλο βαθμό από τις εθνικές εκθέσεις για το κλίμα και σπάνια συζητούνται δημόσια. Αυτό συμβαίνει κυρίως επειδή ορισμένες χώρες, καθώς και τα συμμετέχοντα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα όπως η Black Rock, δεν αποκαλύπτουν δημόσια πόσα παρέχουν στην Ουκρανία, μεταξύ άλλων, και ποιες συμφωνίες έχουν υπογράψει για την αποπληρωμή δανείων και ομολόγων, καθώς και για την μεταπολεμική ανοικοδόμηση της χώρας.
Το ακριβές ποσό της βοήθειας προς την Ουκρανία είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί. Τα στοιχεία ποικίλλουν ανάλογα με την πηγή, το χρονοδιάγραμμα και το είδος της βοήθειας. Για το λόγο αυτό, το ποσό που αναφέρει το Ινστιτούτο Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία (ifw) μπορεί να είναι μόνο μια κατά προσέγγιση εκτίμηση: Σύμφωνα με το ifw, η βοήθεια ανέρχεται συνολικά σε περίπου 267 δισεκατομμύρια ευρώ (περίπου 280 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ· από το 2024). Από αυτό, περίπου 130 δισεκατομμύρια ευρώ (περίπου 136 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ) διατίθενται για στρατιωτική υποστήριξη, η οποία χρησιμοποιείται άμεσα για όπλα, πυρομαχικά, εκπαίδευση και εξοπλισμό. Το υπόλοιπο κατανέμεται μεταξύ οικονομικής βοήθειας (π.χ., δημοσιονομικής στήριξης για το ουκρανικό κράτος) και ανθρωπιστικής βοήθειας (π.χ., για τους πρόσφυγες).
Τα τελευταία χρόνια, τα κράτη και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που παρέχουν υποστήριξη έχουν ήδη συμβάλει στην άμεση ή έμμεση αύξηση των παγκόσμιων εκπομπών CO2 μέσω της παραγωγής και χρήσης όπλων και πυρομαχικών, και η κατάσταση δεν φαίνεται να βελτιώνεται. Ανάλογα με την πηγή, υπάρχουν σήμερα μεταξύ 50 και 60 μεγάλες ένοπλες συγκρούσεις παγκοσμίως που περιλαμβάνουν σημαντική χρήση όπλων. Επιπλέον, υπάρχουν μεταξύ 150 και 200 μικρότερες στρατιωτικές επιχειρήσεις. Αυτός ο αριθμός μπορεί να αλλάζει καθημερινά, καθώς οι συγκρούσεις φουντώνουν ή διακόπτονται, και πολλές επιχειρήσεις, όπως οι επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη ή οι μυστικές επιχειρήσεις, δεν δημοσιοποιούνται ποτέ.
Ωστόσο, το γεγονός παραμένει ότι οι στρατιωτικές δαπάνες της ΕΕ από μόνες τους συνεχίζουν να αυξάνονται αμείωτα, φτάνοντας στο ιστορικό υψηλό των 326 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2024, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας (EDA) , ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 1,9% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ) της ΕΕ. Το Διεθνές Ινστιτούτο Έρευνας για την Ειρήνη της Στοκχόλμης (SIPRI) έχει ήδη αναφέρει δαπάνες περίπου 279 δισεκατομμυρίων ευρώ για τις χώρες της ΕΕ το 2023, ποσό που αντιπροσωπεύει αύξηση 10% σε σύγκριση με το 2022. Οι διακομματικές απαιτήσεις κορυφαίων πολιτικών για ακόμη μεγαλύτερη υποστήριξη στην Ουκρανία και μαζική συσσώρευση όπλων υποδηλώνουν ότι οι στρατιωτικές δαπάνες θα συνεχίσουν να αυξάνονται και πιθανότατα θα υπερβούν τα 300 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως που εκτιμά το Ινστιτούτο Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία (ifw) , ποσό που θα αντιστοιχούσε σε αύξηση από το τρέχον επίπεδο περίπου 2% του ΑΕΠ σε 3,5%.
Η αλληλεπίδραση μεταξύ στρατιωτικών συγκρούσεων και κλιματικής αλλαγής είναι μοιραία, επειδή η κλιματική αλλαγή τροφοδοτεί συγκρούσεις για τους πόρους και οι πόλεμοι, με τη σειρά τους, επιταχύνουν την υπερθέρμανση του πλανήτη. Ωστόσο, αυτές οι αναδραστικές επιδράσεις σπάνια διερευνώνται συστηματικά: Ενώ δισεκατομμύρια ρέουν σε εξοπλισμούς, τροφοδοτούν ανώνυμους κερδοσκόπους και διαπερνούν τις ρωγμές και τις σχισμές διεφθαρμένων κυβερνητικών δομών, υπάρχει έλλειψη χρηματοδότησης για την προστασία του κλίματος, των ειδών και του περιβάλλοντος, καθώς και για την αντίστοιχη έρευνα.
Μόνο η εστίαση στην αποστρατιωτικοποίηση, τον αφοπλισμό και την ειρήνη μπορεί να προστατεύσει μόνιμα το κλίμα και τα μέσα διαβίωσης των ανθρώπων.
Για να υπολογίσετε τις εκπομπές CO2:
* Υπολογισμός: Η κηροζίνη παράγει περίπου 3,15 kg CO2 ανά λίτρο κατά την καύση. Σε υποηχητικές ταχύτητες, αυτό είναι: 4.000–5.000 λίτρα × 3,15 kg/L = 12.600–15.750 kg CO2 ανά ώρα· σε ταχύτητες μετάκαυσης και υπερηχητικές ταχύτητες: 15.000 λίτρα × 3,15 kg/L = 47.250 kg CO2 ανά ώρα.
Διαβάστε επίσης
Ζητούνται: Ιδιωτικά κεφάλαια για περισσότερη προστασία του κλίματος | Pugnalom
WMO: Οι δείκτες κλιματικής αλλαγής έφτασαν σε νέα ακραία επίπεδα το 2023 | Pugnalom
