Όποιος ταξιδεύει με τα μάτια ανοιχτά στις περιοχές του Γκόσλαρ και του Γκέτινγκεν θα έχει παρατηρήσει συχνά ένα σύνθημα γραμμένο με μεγάλα γράμματα σε διάφορα φορτηγά: «Κανένα σπίτι χωρίς σοβά». Αλλά πόση αλήθεια κρύβει αυτό;
Απολύτως τίποτα. Πρόκειται για ένα κραυγαλέο ψέμα μάρκετινγκ από τη βιομηχανία πρώτων υλών, η οποία καταστρέφει ένα τοπίο μοναδικό στην Ευρώπη στη νότια Κάτω Σαξονία: το καρστικό γύψο.
Παρακάτω παραθέτουμε τα γεγονότα που αποκαλύπτουν το σύνθημα: ως παραπληροφόρηση σε τροχούς, η οποία κρύβει την ιστορική αλήθεια, τις τεχνικές εναλλακτικές λύσεις και τη δραματική περιβαλλοντική καταστροφή κάτω από το χαλί.
Πρώτον: Ιστορικά ανακριβές.
Πάνω από το 95% όλων των σπιτιών στην Ευρώπη – από την Εποχή του Λίθου έως τον 19ο αιώνα – χτίστηκαν χωρίς ούτε ένα γραμμάριο γύψου. Στη Λίθινη Εποχή, οι άνθρωποι έχτιζαν καλύβες και σπίτια με πασσάλους χρησιμοποιώντας ξύλο, πηλό, καλάμια και πέτρα. Στη Λίθινη και Σιδερένια Εποχή, στρογγυλά και μακριά σπίτια κατασκευάζονταν με ξύλινα σκελετό, οι τοίχοι γεμίζονταν με πηλό και οι στέγες ήταν επενδυμένες με άχυρο. Οι Ρωμαίοι, εκτός από τις πέτρες, χρησιμοποιούσαν τούβλα και κονίαμα, το τελευταίο αποτελούμενο από ασβέστη και άμμο. Σε πολυτελή κτίρια, χρησιμοποιούσαν γύψο για διακοσμητικά στοιχεία. Ακόμα και στον Μεσαίωνα, οι κατασκευαστές βασίζονταν σε ξύλο, πηλό, πέτρες και ασβεστοκονίαμα, και ο γύψος χρησιμοποιούνταν μόνο σποραδικά σε μοναστήρια, κάστρα και εκκλησίες. Στους μεταγενέστερους αιώνες, τα τούβλα χρησιμοποιούνταν για κατασκευές και επιχρίζονταν με πηλό και ασβέστη. Μόνο με τη βιομηχανοποίηση ο γύψος απέκτησε σημασία: μαζί με το σκυρόδεμα και τον χάλυβα, ο γύψος χρησιμοποιούνταν όλο και περισσότερο.
Επομένως, ο σοβάς δεν είναι φέρον δομικό υλικό, αλλά απλώς ένα αναλώσιμο μέσο άνεσης για λείους τοίχους και οροφές, για σοβά και άλλα διακοσμητικά στοιχεία.
Δεύτερον: Τεχνικά περιττό.
Σήμερα, ο γύψος χρησιμοποιείται κυρίως για εξοικονόμηση χρόνου και προσπάθειας: ως πάνελ γυψοσανίδας και ως ταχυστέγνωτο εσωτερικό σοβά. Ωστόσο, υπάρχουν αποδεδειγμένες και άμεσα διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις, όπως ο αργιλώδης σοβάς, ο οποίος ρυθμίζει την υγρασία, ή ο ασβεστώδης σοβάς, που εκτιμάται για τις αντιβακτηριδιακές του ιδιότητες. Οι τοίχοι μπορούν επίσης να επενδυθούν με ξύλο, με συστήματα άχυρου-πηλού ή ακόμα και να αφεθούν εκτεθειμένοι ως τοιχοποιία ή σκυρόδεμα.
Ο Thomas Bremer, διευθύνων σύμβουλος της VG-Orth GmbH, η οποία λειτουργεί δύο εργοστάσια γύψου στο Stadtoldendorf, ισχυρίστηκε στην Ημέρα Πρώτων Υλών της Κάτω Σαξονίας πριν από τέσσερα χρόνια ότι «δεν θα υπήρχε ανεμογεννήτρια χωρίς γύψο». Υποστήριξε ότι τα θεμέλια μιας τυπικής ανεμογεννήτριας περιέχουν περίπου έντεκα τόνους γύψου και ότι ο γύψος είναι ουσιαστικά απαραίτητος ως ελαφρύ δομικό υλικό για την προσθήκη ορόφων σε κτίρια κατοικιών. Αυτό απέχει πολύ από την αλήθεια, καθώς ακόμη και τότε ο γύψος θα μπορούσε να είχε αντικατασταθεί από ασβέστη, ιπτάμενη τέφρα ή άλλα ορυκτά. Ο ισχυρισμός είναι τεχνική ανοησία, που αξιοποιείται για σκοπούς άσκησης πίεσης.
Ο γύψος είναι φθηνός στη Γερμανία - υπερβολικά φθηνός - ωστόσο οι αποδόσεις για τις εταιρείες είναι εξαιρετικές. Δεν είναι τυχαίο ότι όπου βρίσκεται (κυρίως στα μοναδικά καρστικά τοπία γύψου της Κάτω Σαξονίας, της Θουριγγίας και της Σαξονίας-Άνχαλτ), θεωρείται «λευκός χρυσός». Επίσημα στοιχεία, όπως ήταν αναμενόμενο, δεν είναι διαθέσιμα, αλλά μια πρόχειρη εκτίμηση βασισμένη σε παρόμοιες πρώτες ύλες είναι σίγουρα εφικτή. Για τον ασβεστόλιθο και το χαλίκι, το κόστος εξόρυξης και επεξεργασίας κυμαίνεται από δέκα έως τριάντα ευρώ ανά τόνο. Ωστόσο, ο γύψος είναι σημαντικά πιο μαλακός (σκληρότητα Mohs 2) και επομένως ευκολότερος στην εξαγωγή και την επεξεργασία - πράγμα που σημαίνει ότι το κόστος του είναι πιθανώς ακόμη χαμηλότερο. Η τιμή πώλησης του γύψου, από την άλλη πλευρά, κυμαίνεται μεταξύ 50 και 100 δολαρίων ΗΠΑ, ανάλογα με την καθαρότητά του. Τελικά προϊόντα όπως γυψοσανίδες, γύψος ή αλαβάστρινος γύψος για ψυχαγωγική και χόμπι χρήση είναι εξωφρενικά ακριβότερα. Η τιμή ανά τετραγωνικό μέτρο γυψοσανίδας κυμαίνεται από τρία έως πέντε ευρώ, που ισοδυναμεί με μεταξύ 200 και 400 ευρώ ανά τόνο ισοδύναμου γύψου. Ένα άλλο παράδειγμα: Ο αλαβάστρινος γύψος για δημιουργική εργασία κοστίζει τουλάχιστον 1 ευρώ ανά κιλό – δηλαδή 1.000 ευρώ ανά τόνο.
Παρεμπιπτόντως, οι εταιρείες εξόρυξης πρώτων υλών (Knauf/Rumpf & Salzmann, Saint Gobain, CASEA, VG-Orth) δεν χρειάζεται να φοβούνται κανένα κόστος για την καταστροφή των φυσικών καταφυγίων και των περιοχών FFH – οι περιοχές τους παρουσιάζονται σε ασημένιο πιάτο.
Τρίτον: Οικολογικά καταστροφικό.
Η εξόρυξη γύψου, δολομίτη και ανυδρίτη μετατρέπει το μοναδικό καρστικό γύψου, που φιλοξενεί πολλά προστατευόμενα είδη (συμπεριλαμβανομένων 16 ειδών νυχτερίδας) και ένα φυσικό περιβάλλον 10.000 ετών, σε ένα τοπίο γεμάτο κρατήρες που μοιάζει με σεληνιακό. Ως αποτέλεσμα της εξόρυξης, οι βιότοποι χάνονται ανεπανόρθωτα. Η λεγόμενη «αναγέννηση» είναι μια απάτη: η βιομηχανία πρώτων υλών αναδημιουργεί τεχνητά το τοπίο, για παράδειγμα, συσσωρεύοντας βράχους, αναδιαμορφώνοντας τις επιφάνειες των βράχων που δημιουργούνται από τις εκρήξεις και εφαρμόζοντας καλλιεργημένο υπόστρωμα σε ορισμένα σημεία. Τέτοιοι δευτερεύοντες βιότοποι, που δημιουργούνται στη θέση της πρωτογενούς φύσης, δεν επιτυγχάνουν ποτέ την αρχική σύνθεση των ειδών. Ταυτόχρονα, αυτές οι δραστικές παρεμβάσεις αλλοιώνουν την υπόγεια δεξαμενή νερού και τα στρώματα των πετρωμάτων. Ως αποτέλεσμα της αλλαγής στην υδρογεωλογία, οι πηγές και τα ρέματα στερεύουν και το νερό εξαφανίζεται από καταβόθρες και σημεία καθίζησης.
Μόλις εξορυχθούν ο γύψος, ο δολομίτης και ο ανυδρίτης, εξαφανίζονται για πάντα – η αποζημίωση είναι αδύνατη, η καταστροφή του οικοσυστήματος και, κατ’ επέκταση, των πολύτιμων φυσικών καταφυγίων και των περιοχών FFH είναι μη αναστρέψιμη.
Τέταρτον: Η ανακύκλωση σαμποτάρεται.
Πριν από χρόνια, η Γερμανική Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Περιβάλλοντος (UBA) προειδοποίησε ότι οι χώροι υγειονομικής ταφής στη Γερμανία έφταναν στα όριά τους. Εκτός από τα βιομηχανικά απόβλητα, τα υπολείμματα, τα οδικά υπολείμματα, το χώμα και τις πέτρες, πολλά δομικά υλικά που περιέχουν γύψο καταλήγουν σε χώρους υγειονομικής ταφής. Το 2015, περίπου 210.000 τόνοι γυψοσανίδων κατέληξαν σε γερμανικούς χώρους υγειονομικής ταφής ως απόβλητα κατασκευών - χωρίς να υπολογίζονται άλλα απόβλητα που περιέχουν γύψο. Ανάλογα με την πηγή, προβλέπεται αύξηση μεταξύ 550.000 και 670.000 τόνων αποβλήτων γυψοσανίδας για το 2030. Μόλις το 5% αυτού ανακυκλώνεται. Το 95% φράζει τους χώρους υγειονομικής ταφής ή θάβεται αλλού.
Η έλλειψη νομικών απαιτήσεων και οι εξαιρετικά χαμηλές τιμές για την απόρριψη των αποβλήτων σε χώρους υγειονομικής ταφής υπονομεύουν εξαρχής κάθε ιδέα ανακύκλωσης. Ωστόσο, ο γύψος είναι πρακτικά απεριόριστα ανακυκλώσιμος – χωρίς καμία απώλεια ποιότητας.
Διαβάστε επίσης
Πώς ο Olaf Lies (SPD) ανέχτηκε την καταστροφή του καρστικού γύψου στη νότια Κάτω Σαξονία | Pugnalom
