Het percentage mensen met obesitas is de afgelopen decennia snel gestegen, wat enorme uitdagingen met zich meebrengt voor de getroffenen, de gezondheidszorg en zorgverleners. Het hormoon insuline speelt een cruciale rol bij de ontwikkeling van morbide obesitas. Tot nu toe suggereerde veel onderzoek dat insuline, met name in de hersenen, leidt tot metabole en neurodegeneratieve ziekten . Een studie van het Universitair Ziekenhuis Tübingen, Helmholtz München en het Duitse Centrum voor Diabetesonderzoek (DZD) biedt nu fascinerende nieuwe inzichten in de rol van de hersenen als cruciaal controlecentrum en als oorsprong van obesitas en diabetes type 2.
Hoewel obesitas al lang bekend is als een trigger voor tal van ziekten zoals diabetes, hartaanvallen en zelfs kanker, wordt het in Duitsland pas sinds 2020 officieel erkend als een aparte ziekte. Met zo'n 16 miljoen mensen alleen al in Duitsland en meer dan een miljard mensen wereldwijd, is morbide obesitas door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) al omschreven als een epidemie. Obesitas wordt gedefinieerd als een body mass index (BMI) van meer dan 30. Gebrek aan beweging en een ongezond dieet worden vaak beschouwd als de oorzaak van deze chronische ziekte. De mechanismen in het lichaam die tot obesitas leiden en bij de ziekte voorkomen, zijn echter complexer.
De insulinegevoeligheid van de hersenen is gekoppeld aan gewichtstoename op lange termijn en een ongezonde vetverdeling. Welke processen vinden er precies plaats in de hersenen en welke effecten heeft insulinewerking op mensen met een normaal gewicht? Prof. dr. Stephanie Kullmann van de Universitaire Kliniek voor Diabetologie, Endocrinologie en Nefrologie in Tübingen en haar team onderzochten deze vraag in hun studie. "Onze resultaten tonen voor het eerst aan dat zelfs kortdurende consumptie van sterk bewerkte, ongezonde voedingsmiddelen (bijv. chocoladerepen en chips) leidt tot ernstige veranderingen in de hersenen van gezonde mensen en dat dit kan worden beschouwd als het beginpunt voor obesitas en diabetes type 2", legt onderzoeksleider prof. Kullmann uit. In een gezonde toestand heeft insuline in de hersenen een eetlustremmend effect. Echter, met name bij mensen met obesitas reguleert insuline het eetgedrag niet meer goed en ontstaat insulineresistentie. "Interessant is dat de hersenen van onze gezonde deelnemers aan het onderzoek een vergelijkbare afname van de insulinegevoeligheid vertonen na een kortdurende hoge calorie-inname als bij mensen met morbide obesitas", merkt mevrouw Kullmann op.
"Dit effect is zelfs een week na terugkeer naar een evenwichtig dieet nog zichtbaar", voegt ze eraan toe. Ze is tevens adjunct-hoofd van de afdeling Metabolic Neuroimaging van het DZD-partnerinstituut voor Diabetesonderzoek en Metabole Ziekten (IDM) van Helmholtz München aan de Universiteit van Tübingen.
"We gaan ervan uit dat de insulinerespons van de hersenen zich aanpast aan kortetermijnveranderingen in het dieet voordat er gewichtstoename optreedt, wat de ontwikkeling van obesitas en andere gerelateerde ziekten bevordert", concludeert prof. dr. Andreas Birkenfeld, medisch directeur Interne Geneeskunde IV, directeur van het IDM en bestuurslid van DZD, en laatste auteur van de studie. Op basis van de nieuwe bevindingen pleit hij voor intensiever onderzoek naar de bijdrage van de hersenen aan de ontwikkeling van obesitas en andere stofwisselingsziekten.
De studie omvatte 29 mannelijke vrijwilligers met een normaal gewicht, die in twee groepen werden verdeeld. De eerste groep moest vijf dagen achtereenvolgend 1500 kcal extra consumeren in de vorm van sterk bewerkte, calorierijke snacks naast hun normale dieet. De controlegroep onthield zich van de extra calorieën. Na een eerste onderzoek werden beide groepen op twee verschillende tijdstippen onderzocht. Eén onderzoek werd direct na de periode van vijf dagen uitgevoerd en een tweede nadat de eerste groep zeven dagen lang was teruggekeerd naar hun normale dieet. Met behulp van magnetische resonantiebeeldvorming (MRI) onderzochten de onderzoekers de insulinegevoeligheid in de hersenen en het vetgehalte in de lever. Niet alleen nam het vetgehalte van de lever van de eerste groep significant toe na vijf dagen van verhoogde calorie-inname, maar verrassend genoeg bleef de significant lagere insulinegevoeligheid in de hersenen in vergelijking met de controlegroep een week na terugkeer naar een normaal dieet aanhouden. Dit effect is eerder alleen waargenomen bij personen met morbide obesitas.
Lees ook
Gezonde voeding voor iedereen: wereldwijde transformatie dringend nodig | Pugnalom
