Ní ìgbà ìrúwé ọdún 2026, ìjà láàárín Amẹ́ríkà àti Iran, èyí tí ó ti ń lọ lọ́wọ́ láti ọjọ́ kejìdínlọ́gbọ̀n oṣù Kejì, pọ̀ sí i gidigidi. Iran, tí àwọn ọkọ̀ òfúrufú Amẹ́ríkà àti Ísírẹ́lì ti kọlu lórí àwọn ohun èlò ìjà olóró wọn, yípadà sí ìkọlù aláìdọ́gba, ní pàtàkì sí àwọn ètò agbára ti àwọn orílẹ̀-èdè Gulf. Nípa lílo àwọn drone, àwọn ohun ìjà olóró ballistic, àti àwọn ohun ìjà cruise—bíi àwọn ìkọlù sí àwọn ohun èlò Abqaiq àti Khurais ní ọdún 2019—àwọn ilé iṣẹ́ ìtọ́jú epo ní Saudi Arabia (àwọn pápá Aramco ní Ras Tanura àti Yanbu), United Arab Emirates, àti Qatar (Ras Laffan) ni wọ́n kọlù ní ọ̀nà tí ó péye. Ìṣẹ̀dá lọ sílẹ̀ dé 50 ogorun, àwọn ibùdó ìtajà tí wọ́n ń kó jáde jóná, àwọn ilé iṣẹ́ ìbánigbófò sì yọ ìbòjú wọn kúrò. A pa àwọn àgbá epo àti gáàsì run tàbí dí wọn lójoojúmọ́.
Ní àkókò kan náà, Iran ń lo àwọn agbára rẹ̀ tí ó ti múra sílẹ̀ fún ìgbà pípẹ́ ní Gulf Persian: ẹgbẹẹgbẹ̀rún àwọn ohun amúnilágbára ojú omi, àwọn ọkọ̀ ojú omi tí wọ́n ní ohun ìjà tí ó ń fa ìbúgbàù, àti àwọn ọkọ̀ ojú omi abẹ́ omi ni a ń gbé sí Strait of Hormuz. Ọkọ̀ ojú omi, tí a ti dínà gidigidi, ti dá dúró. Ọ̀nà tóóró náà, èyí tí ó jẹ́ nǹkan bí ogún mílíọ̀nù àwọn agba epo rọ̀bì àti àwọn ìdọ̀tí ń ṣàn lójoojúmọ́—ní nǹkan bí ogún nínú ọgọ́rùn-ún nínú lílo epo rọ̀bì àgbáyé àti 25 nínú ọgọ́rùn-ún nínú lílo epo rọ̀bì tí ń lọ sí òkun, àti apá pàtàkì nínú àwọn ọjà LNG tí Qatar ń kó jáde—ni a dí pátápátá. Kò sí ọkọ̀ ojú omi tí ó lè rìn ní 100 máìlì. Láàárín ọ̀sẹ̀ díẹ̀, àwọn orílẹ̀-èdè Gulf pàdánù orísun owó tí wọ́n ń rí gbà , àti pẹ̀lú rẹ̀, ààbò àti aásìkí: iye owó epo kárí ayé ga sí iye tí ó ju $120 fún agba kan lọ, owó tí wọ́n ń gbà láti Saudi Arabia àti UAE lọ sílẹ̀ ní 70 sí 80 nínú ọgọ́rùn-ún, àìníṣẹ́ ń ga sí i, àti owó ọrọ̀ ìjọba ń dínkù.
Wíwà àwọn ọmọ ogun Amẹ́ríkà ní agbègbè náà túbọ̀ ń mú kí ọ̀ràn náà burú sí i. Àtakò ń pọ̀ sí i ní Bahrain, tí ó jẹ́ ilé àwọn ọmọ ogun Karùn-ún ti US àti ẹgbẹẹgbẹ̀rún ọmọ ogun, àti ní àwọn ibùdó ogun Amẹ́ríkà ní Saudi Arabia (Prince Sultan Air Base pẹ̀lú nǹkan bí ọmọ ogun 2.300). Àwọn ọmọ ogun ìbílẹ̀ àti àwọn ẹgbẹ́ tí wọ́n ń tì lẹ́yìn ní Iran ń kọlu àwọn ọkọ̀ ogun àti ibùdó ogun, àwọn ìwà ìbàjẹ́ sì ń pọ̀ sí i. Ipò ààbò tí ó ti gbóná janjan ní àwọn orílẹ̀-èdè Gulf ń pọ̀ sí i: Ní Bahrain, níbi tí àwọn Shiite ti jẹ́ nǹkan bí ìpín 65 sí 70 nínú ọgọ́rùn-ún àwọn ènìyàn, ìrúkèrúdò ńlá ń bẹ̀rẹ̀. Àwọn ìfẹ̀hónúhàn lòdì sí ìdílé alákòóso Sunni, Al-Khalifa, àti ìbáṣepọ̀ tímọ́tímọ́ pẹ̀lú US ń tàn kálẹ̀ sí àwọn ìdìtẹ̀ jákèjádò orílẹ̀-èdè - irú bí ìṣẹ̀lẹ̀ ọdún 2011, ṣùgbọ́n ní àkókò yìí ó ní í ṣe pẹ̀lú ogun tí ń lọ lọ́wọ́. Ní Saudi Arabia, àwọn ìfihàn àti ìjà pẹ̀lú àwọn ọmọ ogun ààbò ń ṣẹlẹ̀ ní agbègbè ìlà-oòrùn Shiite ti Qatif . Àwọn ìjọba ní Manama àti Riyadh dojúkọ ewu méjì: àwọn ìkọlù láti òde àti ìbàjẹ́ ìdúróṣinṣin inú.
Ní Amẹ́ríkà, ìṣòro náà ń ní ipa lórí ọrọ̀ ajé lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Iye epo petirolu ní ẹ̀rọ fifa epo ti pọ̀ sí i ní ìwọ̀n tó ju 50 senti lọ fún galonu kan láàárín oṣù díẹ̀, ó sì ti dé $3,50, nígbà tí iye owó epo gbígbóná àti diesel ti pọ̀ sí i ní ìfẹ̀sẹ̀tẹ̀. Àìtó epo kárí ayé ń mú kí owó pọ́ọ́kú ní Amẹ́ríkà pọ̀ sí i ní ìwọ̀n tó ju 5 ogorun lọ, pẹ̀lú ìdènà pọ́ọ̀ntì ìpèsè àti iye owó ìrìnnà tó ga jù. A fipá mú kí Federal Reserve gbé owó pọ́ọ́kú sí i, èyí tó ń dín ìdàgbàsókè kù, tó sì ń mú kí ìbẹ̀rù ìṣòro ọrọ̀ ajé pọ̀ sí i. Àwọn ìwádìí fihàn pé ìwọ̀n ìtẹ́wọ́gbà fún Ààrẹ Trump àti ètò ìjọ́ba rẹ̀ ń dínkù – pàápàá jùlọ ní àwọn ìpínlẹ̀ tó ń yípo, níbi tí iye owó agbára gíga ti ń lu àwọn ọmọ ẹgbẹ́ àárín.
Nígbà tí ó bá fi máa di ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn ọdún 2026, ipò náà kò ní lè fara dà. Àwọn orílẹ̀-èdè Gulf, tí ààbò àti àṣeyọrí wọn sinmi lórí àwọn ọjà tí wọ́n ń kó epo jáde, ń béèrè ojútùú kíákíá, wọ́n sì ń ya ara wọn sọ́tọ̀ kúrò nínú ìtẹ̀síwájú iṣẹ́ Amẹ́ríkà. Àtakò sí àwọn ọmọ ogun Amẹ́ríkà àti ìrúkèrúdò ìṣèlú inú Bahrain àti Saudi Arabia ń fipá mú Washington láti dín iye àwọn ọmọ ogun kù. Ní àkókò kan náà, àwọn oníṣòwò ní Amẹ́ríkà ń gbìyànjú láti dín ìdàgbàsókè náà kù, bí ìdènà tí ń lọ lọ́wọ́ ní Strait of Hormuz ti ń ná owó bílíọ̀nù lójoojúmọ́. Ní oṣù kẹsàn-án ọdún 2026, oṣù méjì péré ṣáájú ìdìbò àárín àkókò, Trump dojúkọ yíyàn kan: yálà ó lè pàdánù ìtàn fún ẹgbẹ́ òṣèlú rẹ̀ nínú ìdìbò ìgbìmọ̀ aṣòfin nítorí ìṣòro agbára pípẹ́ àti ìfàsẹ́yìn tí ń pọ̀ sí i - tàbí kí ó fi ara rẹ̀ sílẹ̀ ní ọ̀nà tí ó tọ́.
Nínú ìjíròrò ìkọ̀kọ̀ lórí Oman àti Switzerland, ìjọba Amẹ́ríkà gbà láti dá ìdènà dúró: Iran ṣèlérí láti pa àwọn ibi ìwakùsà rẹ̀ run kí wọ́n sì dáwọ́ ìkọlù dúró; ní àbájáde rẹ̀, Amẹ́ríkà dín ìjìyà lórí epo Iran kù, ó sì yọ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ọmọ ogun rẹ̀ kúrò ní Gulf. Wọ́n tún ṣí Strait of Hormuz díẹ̀díẹ̀, owó epo sì dín kù díẹ̀díẹ̀. Ogun náà kò parí pẹ̀lú ìṣẹ́gun tí ó ṣe kedere, ṣùgbọ́n pẹ̀lú ìdènà tí a fipá mú—tí ìfúngun owó ọrọ̀ ajé, àìdúróṣinṣin agbègbè, àti àìní ìṣèlú ilé ń darí. Trump kéde “ìyọkúrò ètò” gẹ́gẹ́ bí ìpinnu tí ó ṣeé ṣe, ṣùgbọ́n ìdìbò àárín àkókò fi àwọn àbájáde rẹ̀ hàn: Àwọn ọmọ ẹgbẹ́ Republican pàdánù ọ̀pọ̀ wọn ní Ilé Àwọn Aṣojú, ìjà náà sì fi ipò tí ó rẹlẹ̀ sí US sílẹ̀ ní Gulf.
