Lẹ́yìn ẹ̀sùn ọ̀daràn tí àwọn òǹkọ̀wé tó gbajúmọ̀ jùlọ, Marita Vollborn àti Vlad Georgescu, fi sí Minisita fún Àyíká Till Backhaus, àwọn nǹkan lè ṣòro fún olóṣèlú náà: Àwọn oníròyìn náà ti ṣe àkọsílẹ̀ irú ọ̀ràn kan náà ti àwọn ẹja whale humpback tí wọ́n ti rì sínú omi níbi tí wọ́n ti ṣe àwọn ìgbìyànjú láti gbà wọ́n là, tí wọ́n sì ti ṣe ìpinnu lẹ́yìn náà nípa ikún tàbí òpin ìjìyà wọn. Àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí wá láti USA (NOAA), Australia, àti South Africa, wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí àfiwé pẹ̀lú ọ̀ràn "Timmy".
1. Oregon, USA – Oṣù kọkànlá ọdún 2025 (ó jọ Timmy gan-an)
- Ẹja kékeré kan tí ó ní àwọ̀ ewéko (tó tó mítà 8–9, tó jọ Timmy) tí ó gúnlẹ̀ sí àríwá Yachats, Oregon, tí ó sì dì mọ́ àwọn ohun èlò ìpẹja (Dungeness Crab Fishery).
- Àwọn ìgbìyànjú ìgbàlà: Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ẹgbẹ́ láti West Coast Marine Mammal Stranding Network (pẹ̀lú àwọn láti Portland àti Seattle) gbìyànjú láti fa ẹja whale náà padà sínú òkun nípa lílo okùn àti àwọn ohun èlò ìfàgùn nígbà tí omi bá ń gbóná.
- Àbájáde: Àwọn ìgbìyànjú náà kùnà. Lẹ́yìn nǹkan bí wákàtí mẹ́rìnlélógójì (ó ti rẹ̀wẹ̀sì, pẹ̀lú àǹfààní láti yè), àwọn onímọ̀ nípa ẹranko pinnu láti pa ẹja náà run. láti pa ènìyàn run (Ìtọ́jú ìfọ́mọ́ra lẹ́yìn náà ni abẹ́rẹ́ potassium chloride).
- Ìdí: Ìjìyà pípẹ́ ní etíkun, àìlera. Ìparun lẹ́yìn náà.
- Orísun: Ìròyìn Àṣẹ Àgbègbè Àpèjẹ NOAA (Ọjọ́ Kejìdínlógún oṣù kọkànlá, ọdún 2025).
Ọ̀ràn yìí fihàn pé ní Amẹ́ríkà, nígbà tí àwọn ènìyàn bá kùnà láti gba àwọn ènìyàn là àti nígbà tí wọ́n bá jìyà, a máa ń yan euthanasia gẹ́gẹ́ bí “àṣàyàn tó dára jùlọ” láàrín ọjọ́ kan sí méjì.
2. Oregon, AMẸRIKA - Oṣu Kẹjọ ọdun 2019 (agbegbe Waldport/Yachats)
- Ẹja kékeré kan tí wọ́n ń pè ní humpback whale ti rì mọ́ etíkun fún nǹkan bí ọgbọ̀n wákàtí.
- Ipò: Ní àkọ́kọ́, ó farahàn ní ìlera, ṣùgbọ́n ó ń burú síi lẹ́yìn wákàtí díẹ̀ ní etíkun (ìṣòro ara nítorí agbára lílágbára, gbígbẹ omi, àti ìgbóná jù).
- Ìpinnu: Lẹ́yìn àwọn ìgbìyànjú àtúnṣe tí kò já sí rere euthanasia nípa abẹ́rẹ́.
- Àìsàn ara: Ẹja náà wà ní ìlera kí ó tó di pé ó ti so mọ́lẹ̀; àìsàn náà jẹ́ nítorí àkókò tí ó fi wà ní etíkun.
3. Australia – Coughran àti àwọn ẹlòmíràn (2012): Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹja humpback whale (9,1–12,7 m)
- Àkọsílẹ̀ márùn-ún ti àwọn ẹja humpback tí wọ́n ti rì sínú ìpele kan náà gẹ́gẹ́ bí Timmy (9–12,7 m).
- Ọ̀nà: Lẹ́yìn àwọn ìgbìyànjú ìgbàlà tí kò já sí rere "ìfàsẹ́yìn ọpọlọ“pẹ̀lú àwọn ohun ìbúgbàù tí a fojú sí (Powergel/Sticks) lórí agbárí.”
- Àbájáde: Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, ikú lójúkan náà. Ọ̀ràn kan nílò ìwọ̀n ìtọ́jú kejì.
- A ṣe àpèjúwe ọ̀nà yìí gẹ́gẹ́ bí èyí tó yára, tó ní ìtara àti tó gbéṣẹ́, a sì mọ̀ ọ́n kárí ayé (IWC).
- Orísun: Ìwé Ìròyìn Ìwádìí àti Ìṣàkóso Cetacean (àtúnyẹ̀wò àwọn ẹgbẹ́).
Àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí ni a sábà máa ń tọ́ka sí nínú àwọn ìlànà (pẹ̀lú NOAA, IWC, Àwọn Ìtọ́sọ́nà Orílẹ̀-èdè Australia) gẹ́gẹ́ bí ìtọ́kasí fún àwọn ẹja ńlá tí wọ́n ti dì mọ́ ara wọn.
4. Gúúsù Áfíríkà – Robberg Nature Reserve, Oṣù Karùnún 2025
- Ẹja kékeré kan tí wọ́n ń pè ní humpback whale ló dì mọ́ ara wọn.
- Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbìyànjú láti tún rọ́pò kò já sí pàbó (ẹja náà ń yípadà sí ẹ̀yìn).
- Ìpinnu: Òwúrọ̀ ọjọ́ kejì ìpakúpa ènìyàn láti ọwọ́ àwọn ògbógi láti Plett Stranding Network.
- Èrò: Kò sí àǹfààní gidi láti yè, kí a má baà jìyà sí i.
5. Àwọn àpẹẹrẹ àgbáyé mìíràn (NOAA & IWC)
- Ní USA (West Coast, 2006–2024): Nínú àwọn ẹja ńláńlá 46 tí wọ́n dì mọ́lẹ̀ láàyè, 35 kú nítorí àwọn ohun àdánidá lórí etíkun; drei Wọ́n pa wọ́n nípa ìtọ́jú ènìyàn lẹ́yìn tí wọ́n ti kọ̀ láti gbà wọ́n sílẹ̀ àti àwọn àyẹ̀wò ìlera tí kò ṣeé ṣe.
- Ilana boṣewa: Awọn iyipo igbi omi 1–2 (wakati 12–24) fun awọn igbiyanju atunkọ. Lẹhin naa, itọju ailera/aláìlera (midazolam, butorphanol, xylazine) atẹle pẹlu KCl tabi awọn ọna miiran.
- Idanileko IWC (2013/2015): Ó tẹnu mọ́ ìtura àti ìrora kí a tó ṣe é kí a tó ṣe é kí a tó lè dín ìrora àti ìdààmú kù. Àwọn ọ̀nà ìbúgbàù (ìfàmọ́ra cranial) ni a kà sí àṣàyàn tí ó ṣeé gbà fún àwọn ẹja ńlá.
Àkópọ̀ ní ìfiwéra pẹ̀lú "Timmy"
- Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ irú ọ̀ràn bẹ́ẹ̀ (pàápàá jùlọ ní Amẹ́ríkà àti Australia) Àwọn ìgbìyànjú ìgbàlà A ṣe é, ṣùgbọ́n nígbà tí ipò náà bá burú síi (àìlègbé, mímí àìdáwọ́dúró, dídùbúlẹ̀ fún ọjọ́ púpọ̀) àti pé kò sí ìrètí àṣeyọrí. euthanasia tí a yàn gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n ìwà rere jùlọ.
- A ṣe àpèjúwe “jíjẹ́ kí a kú ní àlàáfíà” láìsí ìtura tàbí ìtura ìrora nínú àwọn ìlànà wọ̀nyí. ko boṣewa - dipo, itọju palliative ti nṣiṣe lọwọ tabi euthanasia ni a ṣe pataki.
- Àwọn ìpèníjà nípa ètò ìṣètò pẹ̀lú àwọn ẹja ńláńlá (ìtóbi, omi tí kò jinlẹ̀, ààbò) ni a mọ̀, ṣùgbọ́n a kò rí wọn gẹ́gẹ́ bí ìdí láti gbàgbé ìjìyà pátápátá.
Àwọn ọ̀ràn wọ̀nyí fi hàn pé àṣà àgbáyé ni wọ́n ń ṣe: nígbà tí ìgbàlà bá jẹ́ ohun tí kò ní ìrètí, ìjìyà a máa fòpin sí i láti yẹra fún ọjọ́ ìrora.
