De skeletspieren van mannen en vrouwen verwerken glucose en vet anders. Een studie van het Universitair Ziekenhuis van Tübingen, het Instituut voor Diabetesonderzoek en Metabole Ziekten van Helmholtz München en het Duitse Centrum voor Diabetesonderzoek (DZD) biedt de eerste uitgebreide moleculaire analyse van deze verschillen. Dergelijke eigenaardigheden zouden kunnen verklaren waarom metabole ziekten zoals diabetes zich bij vrouwen en mannen anders manifesteren – en waarom ze anders reageren op lichaamsbeweging.
Skeletspieren zijn veel meer dan alleen 'motoren' voor beweging: ze spelen een centrale rol in de glucosemetabolisme en daarmee ook in de ontwikkeling van diabetes type 2. Ongeveer 85 procent van de insulineafhankelijke glucoseopname vindt plaats in de spieren. Dit betekent dat als spiercellen minder gevoelig zijn voor insuline, bijvoorbeeld bij insulineresistentie, glucose minder efficiënt uit het bloed wordt opgenomen. Lichaamsbeweging werkt dit specifiek tegen.
Maar hoe verschillend spieren bij vrouwen en mannen werken, is lange tijd onderschat. Onderzoekers onder leiding van Simon Dreher en Cora Weigert hebben nu precies deze vraag onderzocht. Ze onderzochten spierbiopsieën van 25 gezonde, maar zwaarlijvige volwassenen (16 vrouwen, 9 mannen) rond de 30 jaar. De proefpersonen hadden voorheen niet regelmatig aan lichaamsbeweging gedaan. Acht weken lang deden ze drie keer per week een duurtraining van een uur, bestaande uit 30 minuten fietsen en 30 minuten wandelen op een loopband.
Er werden spiermonsters genomen voor de start, na de eerste trainingssessie en aan het einde van het programma. Met behulp van geavanceerde moleculair-biologische technieken, waaronder epigenoom-, transcriptoom- en proteoomanalyses, onderzocht het team genderverschillen op verschillende niveaus.
Het resultaat: zelfs de eerste trainingssessie veroorzaakte bij mannen een sterkere stressreactie op moleculair niveau, wat bleek uit de verhoogde activering van stressgenen en een toename van het spiereiwit myoglobine in het bloed. Bovendien vertoonden mannelijke spieren een uitgesproken patroon van zogenaamde fast-twitch vezels, die ontworpen zijn voor kortdurende, intensieve training en bij voorkeur glucose als energiebron gebruiken.
Vrouwen hadden significant hogere hoeveelheden eiwitten, die verantwoordelijk zijn voor de opname en opslag van vetzuren: een indicatie van efficiënter vetgebruik. Na acht weken regelmatige duurtraining pasten de spieren van beide geslachten zich aan en namen de verschillen per spiervezel af. Tegelijkertijd produceerden zowel vrouwen als mannen meer eiwitten die het gebruik van glucose en vet in de mitochondriën, de "energiecentrales van de cellen", bevorderen.
"Deze aanpassingen duiden op een algehele verbeterde stofwisseling, wat kan helpen het risico op diabetes type 2 te verlagen", aldus Weigert. "Onze nieuwe bevindingen kunnen helpen om het individuele diabetesrisico in de toekomst beter te voorspellen en de aanbevelingen voor bewegingstherapie voor vrouwen en mannen beter af te stemmen."
Wat nu? De wetenschappers willen nu onderzoeken welke rol geslachtshormonen zoals oestrogeen en testosteron spelen bij deze verschillen – en hoe hormonale veranderingen op oudere leeftijd het risico op stofwisselingsziekten beïnvloeden.
Lees ook
Steeds meer trek: slechts een paar repen chocolade veranderen de hersenen | Pugnalom
Metastudie bewijst voor het eerst: Minder kanker door milieuvriendelijk dieet | Pugnalom
