Yaşamın en önemli stratejileri çoğunlukla Dünya tarihinde evrimleşmiştir. Canlı organizmaların arsenik kullanmaya nasıl ve ne zaman başladığını anlamak için inanılmaz bir 2,1 milyar yıl öncesine gitmek gerekir.
2010 yılında, Poitiers Üniversitesi'nden Faslı-Fransız jeolog Abderrazak El Albani, Gabon'daki 2,1 milyar yıllık şeyl tabakalarında karmaşık, koloni oluşturan organizmaların en eski fosillerini keşfetti. Bu sansasyonel keşif, yaşamın evrimi hakkındaki anlayışımızı temelden değiştirdi ve makroskopik çok hücreliliğin bilinen başlangıcını 1,5 milyar yıldan fazla geriye çekti. 17 cm uzunluğa kadar ulaşabilen fosiller, bir kenarla çevrili, az çok küresel bir merkezi gövde sergiliyor. Ayrıca yassı solucanlara benzeyen uzun formlar da mevcut. Jeokimyasal açıdan bakıldığında, Gabonionta olarak bilinen bu organizmaların ortaya çıkış zamanlaması tesadüf değil. Dünya tarihinin en büyük altüst oluşlarından birini, Büyük Oksidasyon Olayı'nı takip ediyor. 2,4 ila 2,3 milyar yıl önce, Huron Buz Çağı sırasında , atmosferde serbest oksijen ilk kez birikti ve daha büyük organizmaların ortaya çıkmasını destekledi. Yeni enerji üretim yöntemleri ancak oksijenin bulunabilirliğiyle hayata geçirilebilir.
Garipler için bir çevre sorunu Gabonionta Deniz suyunda bulunan arsenik neydi? Arsenik konsantrasyonu günümüz deniz suyundakinden daha yüksek olmasa da, Gabonionta Arsenik, istenen fosfatla birlikte vücuda "sızdı" ve tehlikeli bir şekilde birikmeye başladı. Vücuda girdiğinde arsenik proteinleri etkisiz hale getirebilir ve enerji üretimini bozabilir. Yüksek konsantrasyonlarda arsenik, neredeyse tüm canlı organizmalar için toksiktir. Bununla birlikte, birçok organizma arseniği eser element olarak bile kullanmanın yollarını bulmuştur.
İnsan vücudu da ortalama yedi miligram arsenik içerir. Evrim sürecinin bir noktasında, yeni fizyolojik süreçler arseniğin hedeflenen emilimine ve kimyasal nötralizasyonuna yol açtı. Peki bu önemli evrimsel adım ne zaman gerçekleşti?
Fransa'daki Poitiers Üniversitesi ve Viyana Doğa Tarihi Müzesi'nden bir jeokimyacı ve jeolog ekibi, bu sorunun cevabını buldu. Çalışma lideri Abderrazak El Albani, "Gabon'daki fosillerde, organizmalar arasında rastgele dağılmamış, aksine açıkça tanımlanmış alanlarda yoğunlaşmış arsenik birikimleri fark ettik," diyor. Toksik arsenik, organizmalar içinde kimyasal olarak indirgenmiş ve böylece detoksifiye edilmiş. Artık zararsız olan arsenik daha sonra vücuttaki özel bir bölgeye taşınarak depolanmış. NHM Viyana'dan ortak yazar Mathias Harzhauser, "Bu, Dünya tarihinde ilk kez bu organizmaların arseniği zararsız hale getirmenin ve hatta belki de eser element olarak kullanmanın bir yolunu bulduğunu gösteriyor," diyor. Organizmalar öldükten sonra arsenik diğer elementlerle yeniden birleşerek mineral piritle birleşmiş. Gabonionta'nın kimyasal imzasının kayada 2,1 milyar yıldan fazla bir süre boyunca nasıl korunduğunun bir örneği!
Gabon'dan gelen sansasyonel fosillerden üçü Poitiers Üniversitesi'nden ödünç alınmış olup Viyana Doğa Tarihi Müzesi'nin 6. salonunda sergilenmektedir.
orijinal yayın
El Khoury, A., Somogyi, A., Chi Frau, E., Saleh, F., Chraiki, I., Fontaine, C., Aubineau, J., Rollion-Bard, C., Harzhauser, M., El Albani, A. 2025. Dünyanın en eski karmaşık yaşam formlarının arsenik zehirlenmesine karşı mücadelesi. Nature Communications, 16, 4388. https://doi.org/10.1038/s41467-025-59760-9
Ayrıca oku
Boynuz otları bitki evrimine dair ipuçları sağlıyor | Dövüş
Evrim: İki böcek larvasında daha yüksek verimli gözler keşfedildi | Dövüş
