Nígbà tí ẹja ńlá kan bá kú tí ó sì rì sí ilẹ̀ òkun, ó máa ń ṣẹ̀dá ohun tí a ń pè ní "ìṣàn ẹja whale"—ìṣẹ̀dá àyíká tó ń mú èso jáde, tó sì máa ń pẹ́ títí, tó sì ń gbé ọgọ́rọ̀ọ̀rún irúgbìn fún ọ̀pọ̀ ọdún. Àwọn "oases" àdánidá wọ̀nyí ń kó ipa pàtàkì nínú onírúurú ẹ̀dá alààyè àti ìyípo erogba nínú òkun jíjìn.
Awọn ipele mẹrin ti isubu ẹja whale
Àwọn onímọ̀ sáyẹ́ǹsì sábà máa ń ṣe ìyàtọ̀ sí àwọn ìpele mẹ́rin tí ó tẹ̀lé ara wọn:
- Ipele Scavenger Mobile (Àkókò: oṣù)
Àwọn ajá bíi yanyan, ẹja hagfish, akan, àti ẹja starfish máa ń jẹ ẹran tó rọ̀. Ẹran ẹja whale kan ṣoṣo lè mú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹran jáde. Ní àkókò yìí, a máa ń jẹ òkú náà láàárín oṣù díẹ̀ sí ọdún méjì. - Ipele Onibara-ẹni-ni-rere (Àkókò: 1–5 ọdún)
Àwọn ẹranko Polychaetes (àwọn kòkòrò aràn), àwọn crustacean kéékèèké, àti àwọn irú ẹranko mìíràn tó ní àǹfààní láti gbé inú àwọn egungun tó kù àti àwọn èérún oníwàláàyè. Ìwọ̀n oúnjẹ tó pọ̀ nínú àpò ìdọ̀tí náà ló jẹ́ kí àwọn ohun alààyè wọ̀nyí pọ̀ sí i lọ́nà tó lágbára. - Ipele Sulfophilic (Àkókò: 10–50 ọdún)
Èyí ni ìpele tí a mọ̀ jùlọ àti èyí tí ó pẹ́ jùlọ. Àwọn bakitéríà anaerobic máa ń jẹ ẹran ara tí ó ní ọ̀rá àti àwọn lipids tí ó kù run. A ń ṣe hydrogen sulfide (H₂S) nípasẹ̀ ìdínkù sulfate. Àwọn bakitéríà chemosynthetic máa ń lo H₂S yìí gẹ́gẹ́ bí orísun agbára wọ́n sì máa ń jẹ́ ìpìlẹ̀ ètò ìṣẹ̀dá tí ó díjú láìsí oòrùn. Àwọn olùgbé tí ó wọ́pọ̀ ni àwọn kòkòrò tube (fún àpẹẹrẹ, Osedax), àwọn ẹran ara ẹranko ti ìdílé Vesicomyidae, ìgbín, àti àwọn aṣọ ìbora bakitéríà. Àwọn agbègbè wọ̀nyí jọra sí àwọn tí a rí ní àwọn afẹ́fẹ́ hydrothermal. - Ipele Okuta Okun (Àkókò: Láti ọ̀pọ̀ ọdún sí ọgọ́rùn-ún ọdún)
Egungun tó kù yìí ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ohun tó le fún àwọn ẹ̀dá alààyè bíi sponge, coral, crinoids, àti bryozoans. Ó ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí erùpẹ̀ àtọwọ́dá, ó sì ń tọ́jú erogba fún ìgbà pípẹ́.
Àwọn ìlànà biokemika
Ìpìlẹ̀ gbogbo ìpele ni ìbàjẹ́ anaerobic . Lẹ́yìn tí ẹja whale bá kú, àwọn bakitéríà anaerobic máa ń wọ inú àwọn àsopọ̀ rẹ̀. Àwọn ọ̀rá láti inú blubber àti ọrá inú egungun ni a máa ń sọ di omi tí a sì máa ń wú. Àwọn bakitéríà tí ń dín sulfate kù máa ń yí sulfate padà sí hydrogen sulfide, nígbà tí methanogenic archaea máa ń mú methane jáde. Àwọn orísun agbára kẹ́míkà wọ̀nyí ń jẹ́ kí ìṣẹ̀dá chemosynthetic primary production ṣeé ṣe—ẹ̀dá ayé tí ó wà láìsí photosynthesis.
Ẹran ẹja ńlá kan ṣoṣo lè mú tó 2.000 kilogiramu erogba adayeba wọ inú òkun jíjìn kí ó sì fún àyíká àyíká agbègbè náà ní oúnjẹ fún ọdún 50 sí 100.
Abemi pataki
Ìṣàn omi Whale jẹ́ “ibi tí ó ṣe pàtàkì” fún onírúurú ẹ̀dá alààyè inú omi jíjìn. Wọ́n ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí òkúta àtẹ̀gùn fún títúká àwọn ẹ̀dá alààyè, wọ́n sì ń ṣe àfikún sí ìpamọ́ erogba. Àwọn ìṣirò fihàn pé Ìṣàn omi Whale kó ipa pàtàkì nínú gbígbé erogba lọ sí òkun jíjìn.
Àwárí àwọn kòkòrò Osedax (“àwọn tó ń jẹ egungun”), tí wọ́n ń fọ́ egungun pẹ̀lú bakitéríà tí ó ní ìsopọ̀, ti mú kí òye wa nípa àwọn ètò àyíká wọ̀nyí pọ̀ sí i gidigidi.
Ọ̀ràn lọ́wọ́lọ́wọ́ “Timmy”
A retí pé ẹja erinmi "Timmy," tó ti kú, tí ó wẹ̀ ní etíkun Denmark, yóò wú, ó sì ṣeé ṣe kí ó bẹ́ ní ọ̀sẹ̀ tàbí oṣù tí ń bọ̀ nítorí àwọn ìlànà kẹ́míkà tí a ṣàlàyé. Àwọn ògbógi gbà nímọ̀ràn pé kí a má ṣe sún mọ́ irú òkú bẹ́ẹ̀, nítorí pé yàtọ̀ sí ewu ẹ̀rọ, a lè tú àwọn gáàsì olóró (hydrogen sulfide) jáde.
Ìṣàn omi Whale fi hàn lọ́nà tó yanilẹ́nu bí ikú ẹ̀dá kan ṣoṣo ṣe lè mú gbogbo àyíká ẹ̀dá kan dàgbà - àpẹẹrẹ tó yanilẹ́nu nípa àwọn ìyípo ìgbésí ayé nínú òkun.
