Kislorodni boyitish yondashuvlari ko'llarda muvaffaqiyatli ekanligi isbotlangan, ammo ularning potentsial yon ta'sirini okeanda ishlatishdan oldin sinchkovlik bilan o'rganish kerak. Bu xulosaga Niderlandiyadagi GEOMAR va Radboud universiteti tadqiqotchilari kelishgan. EOS jurnalida chop etilgan maqolada ular texnik choralar cheklangan vaqt va joyda zararni kamaytirishi mumkin bo'lsa-da, ular noaniqliklar va xavflarga to'la ekanligi haqida ogohlantiradilar. Eng muhimi, ular doimiy yechim taklif qilmaydi, chunki muammoning asosiy sabablari - ozuqa moddalarining kiritilishi va global isish - hal qilinmasa, choralar to'xtatilgandan so'ng kislorod darajasi avvalgi darajalariga qaytadi.
Dunyo bo'ylab qirg'oq suvlari tobora ko'proq kislorodni yo'qotmoqda, bu nafaqat ekotizimlarning o'zi uchun, balki ularga qaram bo'lgan odamlar uchun ham jiddiy oqibatlarga olib keladi. Boltiq dengizi bunga yaxshi misol : kengayib borayotgan kislorod tanqisligi yoki kislorodsiz zonalarning ta'siri baliqlarning o'limida, urchish joylarining kamayishida va zaharli ko'k-yashil suv o'tlarining gullashida yaqqol ko'rinib turibdi. Shunday ekan, dengizga kislorodni kiritish mantiqan to'g'ri kelmaydimi - aynan u eng zarur bo'lgan joyda?
“Texnik jihatdan turli yondashuvlar allaqachon sinovdan o‘tkazilgan, ularning ba’zilari ko‘llarda ijobiy ta’sir ko‘rsatgan”, deydi Kiel okean tadqiqotlari markazi GEOMAR Helmholtz dengiz biogeokimyoviy modellashtirish professori, professor doktor Andreas Oschlies, “ammo sun’iy kislorod ta’minoti mo‘jizalar yarata olmaydi – u vaqtincha simptomlarni yengillashtiradi, ammo sabablarga qarshi kurashmaydi”.
Andreas Oschlies Niderlandiyadagi Radboud universitetining geomikrobiologiya va biogeokimyo professori, professor doktor Karolin P. Slomp bilan birgalikda Birlashgan Millatlar Tashkilotining Hukumatlararo Okeanografiya Komissiyasining (XOQ UNESCO) xalqaro ekspertlar guruhi bo'lgan Global Okean Kislorod Tarmog'ini (GO2NE) boshqaradi. Ushbu tashkilot okeandagi kislorod miqdorining kamayib borishi sabablari va oqibatlarini o'rganadi hamda kuzda sun'iy kislorod ta'minoti mavzusida birinchi xalqaro seminar o'tkazadi.
Sohil dengizlari tabiiy ravishda kislorodni dengiz va havo o'rtasidagi almashinuv orqali va sirtda fotosintezni amalga oshiradigan fitoplankton orqali oladi. Chuqur suv qatlamlari kislorodni faqat sirt suvlari bilan almashinuv orqali olishi mumkin. Dengiz suvi kislorodni organik moddalarni parchalash paytida uni iste'mol qiladigan bakteriyalar orqali yo'qotadi. Bu bakteriyalar, ayniqsa, ozuqa moddalari miqdori yuqori bo'lganda yaxshi rivojlanadi - shuning uchun oqava suvlar va qishloq xo'jaligidan ortiqcha ozuqa moddalari (ayniqsa azot va fosfor) kislorod miqdorining pasayishining asosiy sabablaridan biridir. Bunga suvlarning isishi ham qo'shiladi - kamroq kislorod iliq suvda eriydi va salqin suv qatlamlari ustida joylashgan iliq suv qatlamlari suv qatlamlarining aralashishiga to'sqinlik qiladi.
Oschlies: "Hozirda Boltiq dengizida umuman kislorod bo'lmagan ulkan zonalar mavjud. Biz ularni anoksik, ya'ni kislorodsiz deb ataymiz. Og'zaki tilda ular "o'lik zonalar" deb ataladi . Ular to'liq o'lik emas, chunki bu muhitda hali ham yashay oladigan bakteriyalar mavjud. Ammo boshqa barcha organizmlar uchun bu hududlar hayot uchun mutlaqo dushmandir."
Oschlies va Slomp suv havzalarini kislorod bilan ta'minlashning ikkita texnik yondashuvini o'rganishdi: havo yoki sof kislorodni quyish (pufakchali diffuziya) va kislorodga boy sirt suvlarini chuqurroq qatlamlarga quyish (sun'iy suv oqimi). Ikkala usul ham allaqachon mahalliy miqyosda sinovdan o'tgan - ba'zi ijobiy ta'sirlar bilan. Biroq, choralar to'xtatilishi bilan, anoksi odatda juda qisqa vaqt ichida qaytadi. Slomp shunday tushuntiradi: "Bu sun'iy kislorod bilan ta'minlash ko'llarda, sayoz daryo estuariyalarida yoki kichik ko'rfazlarda muvaffaqiyatli qo'llanilishi mumkin. Ammo ta'sir faqat operatsiya davom etar ekan davom etadi." Bunga misol qilib AQShning Baltimor yaqinidagi Chesapeake ko'rfazini keltirish mumkin, u yerda o'nlab yillar davomida sayoz irmoqni shamollatishdan so'ng, tizimlar o'chirilgan va kislorod darajasi bir kun ichida avvalgi darajalariga tushgan.
Bundan tashqari, sun'iy kislorod bilan ta'minlash ekologik xavf tug'diradi. Masalan, metan kabi gazlarning yuqoriga ko'tarilishi - kuchli issiqxona gazi - kislorod yuborish orqali kuchayishi mumkin. Harorat va sho'rlanish taqsimotining o'zgarishi, shuningdek, suv osti shovqini dengiz yashash joylariga salbiy ta'sir ko'rsatishi va o'ta og'ir holatlarda hatto kislorod darajasining yanada pasayishiga olib kelishi mumkin. "Bu usullar faqat batafsil sinovdan o'tkazilgandan va atrof-muhit monitoringi bilan birgalikda qo'llanilishi mumkin", deb ta'kidlaydi Oschlies.
Hozirgi munozaraga turtki bo'lgan narsa yashil vodorod ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirishdir. Yashil vodorod elektroliz orqali ishlab chiqariladi, bu jarayonda suv vodorod va kislorodga bo'linadi. Agar elektrolizatorlar dengiz yaqinida joylashgan bo'lsa, qo'shimcha mahsulot sifatida ishlab chiqarilgan kislorod qirg'oqbo'yi dengiz hududlarida kislorod bilan ta'minlash choralari uchun to'g'ridan-to'g'ri ishlatilishi mumkin. Biroq, tadqiqotchilar ehtiyot bo'lishga chaqiradilar: Tegishli sharoitlar mavjud bo'lganda, texnik aralashuvlar foydali bo'lishi mumkin, ammo ular keng qamrovli suvni muhofaza qilish strategiyalariga kiritilishi kerak.
Slompning xulosasi: "Kislorod yetkazib berishning texnik imkoniyatlari iqlimni doimiy ravishda himoya qilish va qishloq xo'jaligi va oqava suvlardan ozuqa moddalarini kamaytirishning o'rnini bosa olmaydi. Biroq, ma'lum sharoitlarda ular kislorod yetishmovchiligining eng yomon oqibatlarini hech bo'lmaganda vaqtincha yumshatishga yordam berishi mumkin."
Asl nashr
Pufakchali kislorod so'nib borayotgan qirg'oq dengizlarini jonlantirishi mumkinmi? – Eos
ham o'qing
Boltiq dengizidagi ulkan suv o'tlari kloni | Pugnalom
Boltiq dengizidagi kislorod: Ikki xil tuzli suv oqimi miqdori | Pugnalom
